Jak zrobić płótno malarskie – krok po kroku

Każdy, kto poważnie traktuje malarstwo, doskonale wie, że dobrej jakości podobrazie potrafi kosztować tyle co farby. Zaczynasz od marzenia o wielkim płótnie a kończysz na rachunku, który sprawia, że zaczynasz szukać tańszych zamienników. Tymczasem okazuje się, że samodzielne przygotowanie płótna malarskiego to nie tylko kwestia oszczędności. To sposób na pełną kontrolę nad tym, co stanowi fundament twojej pracy powierzchnią, która będzie trzymać farbę przez dekady.

• Przygotowanie ramy drewnianej pod płótno malarskie
• Rozciąganie płótna malarskiego na ramie
• Nakładanie gruntu (gesso) na płótno
• Montaż i zabezpieczenie krawędzi płótna
• Wybór odpowiedniego płótna i narzędzi
• Pytania i odpowiedzi, Jak zrobić płótno malarskie

Przygotowanie ramy drewnianej pod płótno malarskie

Krosno malarskie to serce każdego podobrazia. Bez solidnej ramy nawet najlepiej naciągnięte płótno zacznie się marszczyć po kilku miesiącach, gdy zmiany wilgotności zaczną wywierać nacisk na całą konstrukcję. Drewno, z którego je budujesz, nie może być dowolne sosnowe listwy sprawdzają się najlepiej, ponieważ sosna łączy w sobie dostateczną giętkość z wystarczającą sztywnością, by utrzymać napięcie przez długie lata. Unikaj drewna wilgotnego powyżej dwunastu procent, bo z czasem skurczy się ono nierównomiernie i zniekształci całą ramę w sposób, który naprawić można jedynie całkowitym przenapięciem.

Przycinając listwy, zwróć uwagę na ich przekrój. Standardowe wymiary to około czterech centymetrów szerokości na dwa centymetry grubości dla formatów do osiemdziesięciu centymetrów. Przy większych formatach grubość warto zwiększyć do trzech centymetrów, inaczej rama będzie podatna na wyginanie się pod własnym ciężarem i pod naciskiem naciągniętego płótna. Listwy łączysz ze sobą za pomocą kątowych wrębów wykonaj je na głębokość odpowiadającą jednej trzeciej grubości drewna, a następnie sklej połączenie klejem wikolowym, dociskając je przez minimum dwadzieścia minut w imadle lub ze specjalnymi zaciskami kątowymi.

Po złożeniu ramy sprawdź jej przekątne muszą być identycznej długości, inaczej konstrukcja będzie romboidalna, a napięcie rozkładać się będzie nierównomiernie. Różnica maksymalnie jednego milimetra między przekątnymi to norma, którą przyjmować powinien każdy staranny majsterkowicz. Listwy pionowe i poziome nie muszą być równej długości, bo przecież prostokąt i kwadrat to różne kształty ale każdy kąt musi wynosić dokładnie dziewięćdziesiąt stopni. W przypadku większych krosien warto wstawić dodatkowe poprzeczki stabilizujące, które zapobiegną deformacji pod wpływem naprężenia.

Przeczytaj również o jak zrobić remont łazienki

Rozciąganie płótna malarskiego na ramie

Naciąganie płótna to moment, w którym wielu początkujących artystów popełnia błąd robi to zbyt mocno i zbyt szybko. Tymczasem napięcie płótna to precyzyjna sztuka, której mechanizm opiera się na zrozumieniu zachowania włókien pod wpływem siły rozciągającej. Płótno bawełniane rozciągasz stopniowo, z każdą strony równomiernie, inaczej powstanie efekt diagonalnego przesunięcia włókien, który sprawi, że farba układać się będzie nieregularnie, a struktura płótna przeświecać będzie przez grunt w sposób niepożądany.

Zacznij od umieszczenia płótna na ramie z kilkucentymetrowym zapasem na każdej stronie minimum osiem centymetrów zapasu to absolutely konieczne, jeśli planujesz przenapięcie w przyszłości. Przymocuj przeciwległe boki drewnianymi listwami dociskowymi lub specjalnymi sztyftami malarskimi, wbijając je pod kątem czterdziestu pięciu stopni do powierzchni ramy. Technika ta nazywa się napinaniem kątowym i jej efekt jest taki, że każdy sztyft klinuje się w drewnie, zatrzymując napięcie w sposób trwały. Wbijaj sztyfty naprzemiennie raz z lewej, raz z prawej strony aby napięcie rozkładało się równomiernie.

Stopniowo zwiększaj napięcie, przeciągając płótno przez kolejne boki ramy. Odczuj opór drewna gdy listwy zaczną uginać się pod wpływem nacisku, oznacza to, że osiągnąłeś optymalny poziom napięcia dla danej gramatury płótna. Standardowo płótno o gramaturze dwustu pięćdziesięciu gramów na metr kwadratowy powinno dać się ugiąć w centrum o około pół centymetra pod naciskiem palca. Jeśli ugina się mniej jest za luźne. Jeśli ugina się więcej ryzykujesz rozerwanie włókien przy pierwszym mocniejszym uderzeniu pędzla.

Warto przeczytać także o jak zrobić remont bez pieniędzy

Nakładanie gruntu (gesso) na płótno

Grunt malarski to substancja, która izoluje włókna płótna od spoiwa zawartego w farbach bez niego pigment wsiąkałby w głąb materiału, dawałby matowe, nierównomierne pokrycie i przyspieszałby degradację całego dzieła. Tradycyjne gesso składa się z kredy pigmentowej zmieszanej z spoiwem akrylowym lub klejem zwierzęcym, co tworzy warstwę o kontrolowanej chłonności. Ilość warstw gruntujących zależy od tego, czy planujesz malować techniką olejną czy akrylową pod farby olejne potrzebujesz minimum trzech warstw, pod akrylowe wystarczą dwie.

Grunt nakładasz szerokim pędzlem lub szpachlą malarską, rozprowadzając go równolegle do włókien płótna. Ta technika wsmarowywania sprawia, że cząsteczki kredy wypełniają przestrzenie między włóknami, tworząc jednolitą powierzchnię o gładkości porównywalnej z tym, co otrzymujesz w sklepie. Kolejną warstwę nakładaj dopiero po całkowitym wyschnięciu poprzedniej inaczej nakładasz ją na niedostatecznie utwardzoną powierzchnię, co skutkować będzie łuszczeniem się całego gruntu przy pierwszym kontakcie z terpentyną.

Między warstwami warto wykonać delikatne szlifowanie papierem ściernym o granulacji trzysta to wygładza drobne nierówności powstałe po wyschnięciu i zapewnia lepszą przyczepność kolejnej warstwy. Szlifuj kolistymi ruchami, unikając nadmiernego docisku, który mógłby wyrównać strukturę płótna zbyt agresywnie i pozbawić je naturalnej faktury, którą tak cenią malarze impresjoniści. Ostatnią warstwę pozostaw bez szlifowania to ona będzie bezpośrednią bazą dla twojego malowidła, dlatego powinna być lekko chropowata, by farba trzymała się jej mechanicznie.

Może Cię zainteresować też ten artykuł Jak Zrobić Zielony Dach

Montaż i zabezpieczenie krawędzi płótna

Krawędzie płótna to najsłabszy punkt całego podobrazia. To tutaj włókna są najbardziej narażone na strzępienie się pod wpływem dotyku, kurz osadza się w szczelinach między płótnem a ramą, a wilgoć wnika najłatwiej, powodując lokalne rozciągnięcia i deformacje. Wykończenie krawędzi polega na ich mechanicznym zamocowaniu od spodu ramy za pomocą specjalnych zszywek lub listew dociskowych ten etap często pomijany jest przez amatorów, którzy liczą na to, że napięcie utrzyma krawędzie na miejscu przez wystarczająco długi czas.

Najskuteczniejszą metodą jest przewinięcie płótna na spód ramy i przymocowanie go drewnianymi listwami dociskowymi o szerokości dwóch centymetrów. Listwy te przykręcasz wkrętami do ramy w odstępach co dziesięć centymetrów, dociskając płótno równomiernie na całej długości boku. Ta technika eliminuje ryzyko przypadkowego uszkodzenia włókien i jednocześnie wzmacnia konstrukcję całego podobrazia, zwłaszcza przy większych formatach, gdzie sama sztywność krosna mogłaby okazać się niewystarczająca.

Alternatywą dla listew dociskowych są specjalne taśmy malarskie, które przyklejasz do krawędzi płótna od spodu ich zadaniem jest zatrzymanie strzępienia się włókien, nie zaś przenoszenie napięcia, więc pełnią funkcję wykończeniową, nie konstrukcyjną. Przy formatach mniejszych niż pięćdziesiąt centymetrów taśma wystarczy, ale powyżej tego wymiaru konieczne jest już mechaniczne zamocowanie, inaczej ryzykujesz, że krawędzie zaczną odstawać już po pierwszym sezonie.

Wybór odpowiedniego płótna i narzędzi

Płótno bawełniane to najczęściej wybierany materiał przez artystów amatorów i profesjonalistów szukających kompromisu między ceną a jakością. Jego włókna są giętkie, łatwe do naciągnięcia i dostatecznie chłonne, by utrzymać zarówno technikę olejną, jak i akrylową. Gramatura dwustu pięćdziesięciu gramów sprawdza się przy formatach do metra; powyżej tego rozmiaru sięgnij po gramatury trzystu pięćdziesięciu lub czterystu gramów, gdzie włókna są grubsze i wytrzymują większe napięcie bez ryzyka rozerwania. Płótno lniane z kolei oferuje superiorną trwałość i charakterystyczną strukturę, ale jest droższe i trudniejsze do naciągnięcia ze względu na mniejszą elastyczność włókien.

Jeśli chodzi o narzędzia do samodzielnego wykonania podobrazia, lista nie jest długa, ale każdy element ma znaczenie. Potrzebujesz imadła lub zacisków kątowych do sklejania listew ramy, pilarki do przycinania drewna pod kątem prostym, miarki zwijanej precyzyjnej co do milimetra, szpachli malarskich o szerokości od ośmiu do piętnastu centymetrów, pędzli gruntowych z włosia syntetycznego, papieru ściernego w dwóch gradacjach oraz sztyftów malarskich ze stali nierdzewnej te ostatnie nie rdzewieją i nie pozostawiają śladów rdzy na płótnie, co ma znaczenie przy długim przechowywaniu gotowych prac.

Kupując gotowy blejtram zamiast budować ramę od zera, zyskujesz pewność, że drewno zostało odpowiednio wysuszone i impregnowane producenci specjalizujący się w wyposażeniu malarskim stosują normy przemysłowe, które trudno odtworzyć w warunkach domowych. Wersje sklejane są tańsze, ale łączniki mogą się rozklejać z czasem; wersje zszywane mechanicznie oferują lepszą trwałość, ale są droższe. Dla formatów powyżej metra warto zainwestować w blejtram z wbudowanym mechanizmem przenapięcia specjalnymi śrubami w narożnikach, które pozwalają na korektę napięcia płótna bez konieczności przymocowywania go od nowa.

Pytania i odpowiedzi, Jak zrobić płótno malarskie